सहा कोटी मृतांचे ‘आधार’ सक्रिय, यूआयडीएआयने केले सर्वेक्षण…
नवी दिल्ली : देशातील प्रत्येक नागरिकाला आधार क्रमांक देऊन १५ वर्षे झाली आहेत. या काळात १.४२ कोटींहून अधिक आधार कार्ड जारी करण्यात आले होते, परंतु ८ कोटींहून अधिक धारकांचा मृत्यू होऊनही, केवळ १.८३ कोटी कार्ड निष्क्रिय करण्यात आले आहेत. सुमारे ६ कोटी मृतांचे आधार क्रमांक अजूनही सक्रिय आहेत. यामुळे बँक फसवणूक, बनावट खाती आणि सरकारी योजनांच्या लाभांचा गैरवापर होण्याचा धोका वाढला आहे.
युनिक आयडेंटिफिकेशन अथॉरिटी ऑफ इंडियाचे सीईओ भुवनेश कुमार यांच्या मते, यूआयडीएआयला आतापर्यंत रजिस्ट्रार जनरल ऑफ इंडियाकडून १५.५ दशलक्ष मृत व्यक्तींचा डेटा मिळाला आहे. नोव्हेंबर २०२४ ते सप्टेंबर २०२५ दरम्यान, यादीत अतिरिक्त ३.८दशलक्ष व्यक्तींची भर पडली. यापैकी १.१७ कोटी लोकांची ओळख पटली आहे आणि त्यांचे आधार कार्ड निष्क्रिय करण्यात आले आहेत. डिसेंबरपर्यंत २० दशलक्ष कार्ड निष्क्रिय होतील असा अंदाज प्राधिकरणाचा आहे.
यूआयडीएआयने चार महिन्यांपूर्वी त्यांच्या वेबसाइटवर मृत्यू माहिती पोर्टल सुरू केले जेणेकरून कुटुंबातील सदस्य मृत व्यक्तीचे आधार ऑनलाइन निष्क्रिय करू शकतील. आतापर्यंत फक्त ३,००० लोकांनी ही माहिती प्रविष्ट केली आहे, त्यापैकी फक्त ५०० प्रकरणांची पुष्टी झाली आहे आणि त्यांचे कार्ड निष्क्रिय करण्यात आले आहेत.
हेही वाचा – ताथवडे येथील पशुसंवर्धन विभागाची 15 एकर शासकीय जमीन बिनबोभाट लाटली!
भुवनेश कुमार म्हणाले, “आधार २०१० मध्ये सुरू करण्यात आला. दरम्यान, २०१६ पासून अंदाजे ८ कोटी आधार धारकांचा मृत्यू झाल्याचा अंदाज आहे. नागरी नोंदणी प्रणाली फक्त २५ राज्यांमधून डेटा प्रदान करते. उर्वरित राज्यांमधून डेटा संकलन सुरू आहे.” त्यांनी सांगितले की, जेव्हा आधार जारी करण्यास सुरुवात झाली तेव्हा देशात वार्षिक मृत्यूदर सुमारे ५६ लाख होता. त्यानंतर हा आकडा ८५ लाखांपर्यंत वाढला आहे. म्हणूनच, २०१६ पासून आम्ही ८० दशलक्ष मृत्यूंचा अंदाज लावत आहोत. मृत्यू नोंदणी अत्यंत अनौपचारिक राहिली आहे.
आतापर्यंत अंदाजे ४८ लाख नावे जुळलेली नाहीत. त्यापैकी ४-५% नावे प्रादेशिक भाषांमध्ये नोंदलेली माहिती असल्यामुळे होती. या प्रक्रियेत ८० प्रकरणे उघडकीस आली ज्यात मृत घोषित केलेले लोक नंतर जिवंत आढळले. ही प्रकरणे आता तपासाधीन आहेत. १०० वर्षे ओलांडलेल्या ८.३ लाख आधार कार्डधारकांची तपासणी केली जाईल.
यूआयडीएआय डेटाबेसमध्ये नोंदवलेल्या ८.३० लाख आधारधारकांचे वय १०० वर्षांपेक्षा जास्त आहे. यापैकी सर्वाधिक कार्डधारक महाराष्ट्र (७४,०००), उत्तर प्रदेश (६७,०००), आंध्र प्रदेश (६४,०००) आणि तेलंगणा (६२,०००) मध्ये आहेत. राज्यांनी आतापर्यंत यापैकी फक्त ३,०८६ प्रकरणांची पुष्टी केली आहे, ज्यात ६२९ जिवंत, ७८३ मृत आणि १,६७४ बेपत्ता आहेत.
बँका आणि रेशन व्यवस्थेतही गोंधळ होण्याची चिन्हे आहेत. एसबीआयच्या २२ कोटी आधारशी जोडलेल्या खात्यांपैकी ८ लाख मृतांची खाती बंद करण्यात आली. पीएनबीच्या १४ कोटी खात्यांपैकी ४ लाख मृत्यूंची पुष्टी झाली. सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेशी जोडलेल्या ८० कोटी रेशनकार्डपैकी ४.५ लाख मृतांची कार्डे सक्रिय आढळली. २ कोटी पेन्शनधारकांपैकी २.२ दशलक्ष जणांचा मृत्यू झाल्याची पुष्टी झाली आहे. विमा कंपन्यांकडे ५,००,००० मृतांची माहिती आहे.
