CASE STUDY: पिंपरी-चिंचवडमध्ये एका दिवसात १ हजार ४०५ टन कचरा! मोशी कचरा डेपो यंत्रणेवर प्रचंड ताण!

पिंपरी-चिंचवड । विशेष प्रतिनिधी :  पिंपरी-चिंचवड शहरातून रोज निघणाऱ्या कचऱ्याचे आकडे थक्क करणारे आहेत. मोशी कचरा डेपोच्या वजनकाट्यावरील अधिकृत नोंदींनुसार, केवळ एका दिवसात (दि.१६ ऑगस्ट २०२६) शहरातील विविध ३२ प्रभागांमधून तब्बल १ हजार ४०५.०६ टन कचरा जमा झाला असून, त्यासाठी ३१६ वाहनांच्या फेऱ्या डेपोपर्यंत झाल्या. सरासरी काढल्यास, दर पाच मिनिटांनी एक कचरा वाहन डेपोत दाखल होत होते.

मोशी कचरा डेपोवर दि. ८ जुलै २०२६ रोजी अतिवृष्टीमुळे कचऱ्याचा डोंगर कोसळला आणि भीषण दुर्घटना घडली. यामध्ये ९ निष्पाप कामगारांचा मृत्यू झाला. वेस्ट टू एनजी प्रकल्प सुरू होण्यासाठी आणखी महिनाभराचा कालावधी लागणार आहे. गेल्या महिन्याभरात सरासरी १ हजार ४०० टन कचरा संकलन झाले असेल, तर कचरा डेपोवर ५६ हजार टन कचऱ्याचा डोंगर महिनाभरात वाढला आहे. ही अत्यंत भीषण परिस्थिती आहे.

सुमारे ४० लाख लोकसंख्या असलेल्या पिंपरी-चिंचवड शहराची ओळख कचरा कुंडीमुक्त अशी होती. आजची परिस्थिती पाहिली तर चौकाचौकात कचरा साचला आहे. शहराचा अक्षरश: उकीरडा झालेला आहे. त्यामुळे महापालिका आयुक्त डॉ. विजय सूर्यवंशी यांनी प्रशासन म्हणून आणि सर्वपक्षीय लोकप्रतिनिधींनी शहराचे ‘पालक’ म्हणून आत्मचिंतन करण्याची आवश्यकता आहे.

सर्वाधिक कचरा कुठून?

आकडेवारीचे विश्लेषण केले असता, वाकड- ताथवडे- पुनावळे प्रभाग २५ मधून सर्वाधिक — सुमारे १३७ टन — कचरा गोळा झाल्याचे समोर आले, त्याखालोखाल मोशी-चऱ्होली प्रभाग ३ (१२२.५८ टन) आणि प्रभाग २७ (जवळपास १२० टन) यांचा क्रमांक लागतो. याउलट, प्रभाग ५ आणि ३१ मधून दिवसभरात अवघी एकेक फेरीच झाली, जिथून सर्वात कमी कचरा जमा झाला.

विशेष म्हणजे, अनेक मोठी कॉम्पॅक्टर वाहने एकाचवेळी दोन ते तीन शेजारील प्रभागांमधून कचरा उचलून येतात — जसे की प्रभाग १, ११ आणि १२ या तिन्ही भागांतून मिळून एकाच फेरीत तब्बल ११७ टनांहून अधिक कचरा एकत्रितपणे डेपोवर आणला गेला, असे नोंद आहे.

एजन्सीनिहाय कामगिरी

डेपोवर काम करणाऱ्या दोन्ही यंत्रणा — AG ENVIRO आणि BVG — यांनी दिवसभर अविरत फेऱ्या मारल्या. काही कॉम्पॅक्टर वाहनांनी तर एकेका फेरीत ३० टनांहून अधिक वजन वाहून नेल्याच्या नोंदी आहेत, जे शहरातील घनकचरा व्यवस्थापन यंत्रणेवरील ताण स्पष्टपणे अधोरेखित करतात.

पहाटे ६.५० वाजल्यापासून सुरू झालेली वाहनांची ये-जा रात्री उशिरा २१.५३ वाजेपर्यंत सुरू होती. सकाळच्या वेळेत (७ ते ११) सर्वाधिक वाहनांची गर्दी नोंदवली गेली, जेव्हा घरगुती व व्यावसायिक आस्थापनांमधून कचरा उचलण्याचे काम पूर्ण वेगात सुरू असते. ही आकडेवारी शहराच्या वाढत्या नागरीकरणाचे आणि दैनंदिन कचरा व्यवस्थापनाच्या आव्हानाचे वास्तव चित्र दाखवते. प्रभाग २५, ३ आणि २७ सारख्या दाट लोकवस्तीच्या व व्यावसायिक भागांत कचरा संकलनाची तीव्रता अधिक असल्याने, तेथे स्वच्छता यंत्रणा अधिक सक्षम करण्याची गरज अधोरेखित होते.