गगनचुंबी इमारत, प्रचंड पर्वत पाहून भीती वाटते? ‘मेगालोफोबिया’ असू शकतो!
हृदयाचे ठोके वाढणे, श्वास घेण्यास त्रास, चक्कर आणि मळमळ; भीतीमुळे दैनंदिन जीवनावर परिणाम होत असल्यास उपचाराची गरज
Megalophobia : एखाद्या उंच इमारतीच्या पायथ्याशी उभे राहिल्यावर तिची भव्यता पाहून क्षणभर दडपण येणे किंवा प्रचंड पर्वत पाहून आश्चर्य वाटणे स्वाभाविक आहे. मात्र, गगनचुंबी इमारत, प्रचंड पर्वत किंवा आकाराने अवाढव्य वाहन पाहिल्यानंतर तीव्र भीती निर्माण होत असेल, हृदयाचे ठोके वाढत असतील आणि अशा वस्तू दिसू नयेत म्हणून संबंधित ठिकाणी जाणेच टाळले जात असेल, तर ही साधी भीती नसू शकते. मोठ्या आकाराच्या वस्तू किंवा संरचनांविषयी वाटणाऱ्या अतार्किक आणि तीव्र भीतीला ‘मेगालोफोबिया’ असे म्हटले जाते.
फोबिया कोणत्याही वयात जाणवू शकतो. काही विशिष्ट फोबियांची सुरुवात बालपणी होऊ शकते आणि त्यांची लक्षणे किशोरावस्था किंवा तारुण्यात अधिक स्पष्ट होऊ शकतात. मेगालोफोबियामध्ये प्रत्येक व्यक्तीला एकाच प्रकारच्या वस्तूची भीती वाटतेच असे नाही. काहींना गगनचुंबी इमारती पाहून अस्वस्थ वाटू शकते, तर काहींना प्रचंड पर्वत, मोठी जहाजे, अवाढव्य वाहने किंवा इतर आकाराने मोठ्या वस्तू पाहिल्यानंतर भीती जाणवू शकते.
शारीरिक लक्षणेही जाणवतात
या भीतीचा परिणाम केवळ मानसिक पातळीवर होत नाही. संबंधित वस्तू समोर आल्यानंतर प्रचंड घबराट, बेचैनी, हृदयाचे ठोके वेगाने वाढणे, श्वास घेण्यास त्रास होणे, चक्कर येणे किंवा डोके गरगरणे, मळमळणे यांसारखी शारीरिक लक्षणेही दिसू शकतात. भीती तीव्र झाल्यानंतर व्यक्ती उंच इमारती, पर्वत किंवा मोठ्या वस्तू असलेल्या परिसरात जाणे जाणीवपूर्वक टाळू लागते. त्यामुळे प्रवास, काम, शिक्षण किंवा सामाजिक जीवनावरही परिणाम होऊ शकतो.
हेही वाचा – ‘ठाकरे बंधूंचा मोर्चा म्हणजे संडे पिकनिक’; परिणय फुके यांची टीका
नेमके कारण काय?
मेगालोफोबिया नेमका कशामुळे होतो, याचे एकच निश्चित कारण सांगता येत नाही. पूर्वीचा भीतीदायक अनुभव, इतरांकडून निर्माण झालेली भीती किंवा चिंता यांसारखे विविध घटक काही व्यक्तींमध्ये भूमिका बजावू शकतात. त्यामुळे या भीतीकडे केवळ ‘मनाचा कमकुवतपणा’ म्हणून पाहणे योग्य नाही.
उपचारांमुळे भीतीवर नियंत्रण शक्य
मेगालोफोबियासारख्या विशिष्ट फोबियामध्ये ‘कॉग्निटिव्ह बिहेवियरल थेरपी’चा उपयोग केला जाऊ शकतो. ‘एक्स्पोजर थेरपी’मध्ये तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली भीती निर्माण करणाऱ्या गोष्टींचा नियंत्रित आणि हळूहळू सामना करण्याचा सराव केला जातो. सुरुवातीला छायाचित्र किंवा व्हिडीओच्या माध्यमातून आणि त्यानंतर टप्प्याटप्प्याने प्रत्यक्ष परिस्थितीशी जुळवून घेण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो.
खोल श्वसन, मन एकाग्र करण्याच्या पद्धती आणि शरीरातील ताण कमी करणारे व्यायाम चिंता नियंत्रित करण्यास मदत करू शकतात. भीतीमुळे दैनंदिन जीवनावर मर्यादा येत असतील, तर मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा प्रशिक्षित समुपदेशकाचा सल्ला घेणे योग्य ठरते. भीती सतत टाळत राहण्याऐवजी तिचे स्वरूप समजून घेऊन तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली नियोजनबद्ध पद्धतीने तिचा सामना करणे अधिक उपयुक्त ठरू शकते.
महाईन्यूज-X वर फॉलो करा : महाईन्यूजला instagram वर फॉलो करा
