Inside Story : ‘सोमेश्वर’चा कौल : जगतापांचा पराभव, भाजपाच्या रणनितीला धक्का!

पुणे/  बारामती । विशेष प्रतिनिधी :  बारामतीमधील सोमेश्वर सहकारी साखर कारखान्याच्या निवडणुकीत उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार यांच्या नेतृत्वाखालील पॅनेलने सर्व २१ जागांवर विजय मिळवत विरोधकांचा धुव्वा उडवला. या निकालाचा सर्वाधिक फटका बंडखोरी करणारे पुरुषोत्तम जगताप यांना बसला असला, तरी त्याचे राजकीय पडसाद त्यांच्या पराभवापुरते मर्यादित नाहीत. जगताप यांच्या पॅनेलला पाठिंबा देणाऱ्या भाजपच्या बारामतीतील विस्ताराच्या रणनीतीलाही सभासदांनी जोरदार धक्का दिला आहे.

सोमेश्वरची निवडणूक वरकरणी कारखान्याच्या संचालक मंडळाची होती; प्रत्यक्षात तिच्यात नेतृत्वावरील विश्वास, राष्ट्रवादीतील बंडखोरी आणि भाजपच्या विस्ताराची समीकरणे एकत्र आली होती. सुनेत्रा पवार यांच्या नेतृत्वाखालील पॅनेल, युगेंद्र पवार यांच्या नेतृत्वाखालील पॅनेल आणि पुरुषोत्तम जगताप यांचा स्वतंत्र गट अशा तिरंगी संघर्षामुळे निवडणुकीला व्यापक राजकीय महत्त्व प्राप्त झाले होते.

यामध्ये जगताप यांची बंडखोरी निर्णायक ठरेल, अशी त्यांच्या समर्थकांची अपेक्षा असू शकत होती. मात्र, निकालाने वेगळेच चित्र उभे केले. स्वतंत्र पॅनेल उभारण्याची क्षमता आणि त्या पॅनेलला सभासदांचा विश्वास मिळवून देण्याची क्षमता यांतील अंतर या निवडणुकीत स्पष्ट झाले.

दीर्घ कारकीर्द असूनही जगतापांना नकार…

पुरुषोत्तम जगताप यांनी कारखान्यात ३५ वर्षे संचालक आणि त्यापैकी १३ वर्षे अध्यक्ष म्हणून काम केले. त्यांच्या कार्यकाळातील कारखान्याची प्रगती आणि प्रदीर्घ अनुभव या जमेच्या बाजू होत्या. तरीही सभासदांनी त्यांच्या स्वतंत्र राजकीय वाटचालीला कौल दिला नाही. विक्रम भोसले यांनी १३ हजार ८५४ मते मिळवली, तर जगताप यांना ७ हजार ३६४ मतांवर समाधान मानावे लागले. ६ हजार ४९० मतांचा फरक हा त्यांच्या नेतृत्वासाठी मोठा हादरा आहे. शिवाय, संपूर्ण पॅनेलला एकही जागा मिळाली नाही. त्यामुळे हा निकाल व्यक्तीच्या पराभवापेक्षा त्या व्यक्तीभोवती उभ्या केलेल्या राजकीय पर्यायाला मिळालेला नकार ठरतो.

भाजपाच्या रणनीतीत नेमके कुठे गणित चुकले?

‘लोकसत्ता’च्या विश्लेषणानुसार, महायुतीतील राष्ट्रवादी काँग्रेसला बारामतीत थेट आव्हान देण्याऐवजी भाजपाने जगताप यांच्या माध्यमातून प्रभाव वाढवण्याची रणनीती स्वीकारली होती. स्थानिक अनुभव असलेल्या नेतृत्वाला पाठिंबा देऊन सहकाराच्या क्षेत्रात प्रवेश करण्याचा हा प्रयत्न होता. मात्र, निकाल पाहता त्या पाठिंब्याचे मतांमध्ये रूपांतर झाले नाही. जगताप यांचा अनुभव, स्वतंत्र पॅनेल आणि भाजपची साथ यांची बेरीज विजयी समीकरण बनू शकली नाही. राजकीय विश्लेषणाच्या दृष्टीने येथेच या निवडणुकीचा मुख्य संदेश आहे. नेत्यांची जुळवाजुळव झाली, तरी सभासदांचा विश्वास आपोआप हस्तांतरित होत नाही.

‘मिशन बारामती’ काय आहे?

भाजपने २०१९ मध्ये ‘मिशन बारामती’ या मोहिमेला सुरुवात केली. तेव्हा भाजपने ‘मिशन ४५’ अंतर्गत राज्यातील ४८ लोकसभेच्या जागांपैकी ४५ जागा जिंकण्याचे लक्ष्य ठेवले. त्यामध्ये बारामती लोकसभा मतदार संघाचा समावेश होता. तेव्हा खासदार सुप्रिया सुळे यांच्याविरोधात भाजपने आमदार राहुल कुल यांच्या पत्नी कांचन कुल यांना उमेदवारी दिली. त्यांच्या प्रचारासाठी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांची बारामतीत सभा घेतली. मात्र, भाजपला यश मिळाले नाही. जिल्हा परिषद आणि पंचायत समितीच्या निवडणुकीच्या निमित्ताने भाजपने प्रचाराची धुरा आमदार कुल यांच्यावर सोपविली आहे. त्या निवडणुकीतही भाजपला अपयश आले. आता दिवंगत उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या निधनानंतर भाजपचा प्रत्यक्ष रणांगणात उतरण्याऐवजी जगताप यांच्या माध्यमातून बारामतीत शिरकाव करण्याचा प्रयत्न होता. बारामतीकरांनी ही रणनीती फोल ठरविली.

आमदार राहुल कुल यांच्या प्रतिमेसाठीही प्रतिकूल संकेत

पुणे जिल्ह्यातील ग्रामीण राजकारणात आमदार राहुल कुल हे भाजपाचे महत्त्वाचे नेतृत्व मानले जाते. भाजपाच्या बारामतीतील प्रयत्नांशी कुल कुटुंबाचा संबंधही राहिला आहे. २०१९ च्या लोकसभा निवडणुकीत कांचन कुल यांना भाजपाने बारामतीतून उमेदवारी दिली होती. या पार्श्वभूमीवर सोमेश्वरमधील भाजपासमर्थित पॅनेलचा संपूर्ण पराभव हा कुल यांच्या प्रभावविस्तारासाठीही प्रतिकूल राजकीय संकेत मानता येतो. त्यामुळे या निकालाकडे केवळ जगताप यांच्या वैयक्तिक अपयशाच्या चौकटीत पाहणे अपुरे ठरेल. ग्रामीण सहकार क्षेत्रात भाजप किती प्रभाव निर्माण करू शकतो आणि त्या प्रयत्नांना कुल यांच्यासारखे नेतृत्व किती बळ देऊ शकते, हे प्रश्नही पुढे येतात. मात्र, या निवडणुकीत जगतापांच्या पॅनेलला कुल यांनी अप्रत्यक्ष ताकद दिल्याची स्वतंत्र पुष्टी उपलब्ध नसल्याने, हा त्यांचा थेट वैयक्तिक पराभव असल्याचा दावा करण्याऐवजी त्यांच्या राजकीय प्रतिमेसाठी प्रतिकूल संकेत म्हणून त्याचे विश्लेषण करणे अधिक अचूक ठरेल.

सुनेत्रा पवारांना स्पष्ट जनादेश; पुढची कसोटी कारभाराची

२१–० च्या विजयाने सुनेत्रा पवार यांच्या नेतृत्वाला ठोस बळ मिळाले आहे. बंडखोर पॅनेल आणि प्रतिस्पर्धी राष्ट्रवादी गटाला एकही जागा मिळू न दिल्याने त्यांच्या पॅनेलचा विजय निर्विवाद ठरला. या विजयामागील प्रत्येक कारण निकालावरून निश्चित सांगता येणार नाही. मात्र, सभासदांनी कोणत्या नेतृत्वाकडे कारखान्याची सूत्रे सोपवली आहेत, हे स्पष्ट आहे. आता ऊसदर, वेळेवर देयके, पारदर्शक कारभार आणि आर्थिक शिस्त या मुद्द्यांवर नव्या संचालक मंडळाला हा विश्वास सार्थ ठरवावा लागेल. सोमेश्वरच्या निवडणुकीची आतली राजकीय गोष्ट हीच आहे. जगताप यांची बंडखोरी भाजपसाठी संधी ठरू शकली नाही. उलट, तिच्या संपूर्ण पराभवाने सुनेत्रा पवारांचे नेतृत्व मजबूत झाले आणि बारामतीतील भाजपाच्या पुढील वाटचालीसमोर नव्याने प्रश्न उभे राहिले.