विशेष लेख । आठ रुपयांच्या मजुरीपासून उद्योगनिर्मितीपर्यंत; उद्योजक विनायकराव भोंगाळे यांचा प्रेरणादायी प्रवास!

बुलढाण्यातील शेतकरी कुटुंबातून आलेल्या विनायकराव पंढरीनाथ भोंगाळे यांनी पुण्यात श्रमाच्या बळावर स्वतःची वाट निर्माण केली. नोकरीच्या अनुभवातून व्यवसायाची समज मिळवत बांधकाम, शिक्षण आणि कृषी क्षेत्रात कार्यविस्तार करणाऱ्या या उद्योजकाच्या वाटचालीचा वाढदिवसानिमित्त घेतलेला आढावा.

१. शेतकरी कुटुंबातील संस्कारांची शिदोरी

१९६० मध्ये बुलढाणा जिल्ह्यातील शेतकरी कुटुंबात जन्मलेल्या विनायकराव भोंगाळे यांना बालपणापासून श्रम, काटकसर आणि माणुसकीचे संस्कार मिळाले. शेतीने शिकवलेला संयम आणि प्रतिकूल परिस्थितीतही काम करत राहण्याची वृत्ती पुढे त्यांच्या उद्योजकीय वाटचालीचा आधार ठरली.

२. आठ रुपयांच्या मजुरीतून प्रवासाची सुरुवात

दहावीचे शिक्षण आणि खामगाव येथील आयटीआयचे प्रशिक्षण पूर्ण करून ते १९८३ मध्ये पुण्यात आले. एमआयडीसीतील एका उद्योगात दिवसाला आठ रुपये मजुरीवर त्यांनी काम सुरू केले. मर्यादित उत्पन्नात जगताना स्वतःचे भविष्य घडवण्याची जिद्द त्यांनी कायम ठेवली.

“खिशात कमी होते पैसे, पण स्वप्नांची श्रीमंती होती,
प्रत्येक घामाच्या थेंबात उद्याची खात्री होती…”

३. कारखान्यातील अनुभव ठरला व्यवसायाची शाळा

बजाज टेम्पोसह विविध औद्योगिक आस्थापनांमध्ये काम करताना त्यांनी यंत्रसामग्री, उत्पादन प्रक्रिया, कामगारांचे प्रश्न आणि उद्योगातील व्यवहार समजून घेतले. नोकरीतील प्रत्येक टप्पा त्यांच्या अनुभवात भर घालत गेला. तांत्रिक कौशल्यासोबत व्यवहाराची समजही विकसित झाली.

४. दोन गुंठ्यांच्या भूखंडातून उभी राहिली मोठी स्वप्ने

स्वतःच्या बचतीतून खरेदी केलेला दोन गुंठ्यांचा पहिला भूखंड त्यांच्या आयुष्यातील निर्णायक पाऊल ठरला. छोटी सुरुवात, संयमी गुंतवणूक आणि दीर्घकालीन विचार यांच्या बळावर त्यांनी पुढील व्यवसायाचा पाया घातला. १९९५ पासून आकार घेत गेलेल्या उद्योगवाटचालीत बांधकाम, शिक्षण आणि कृषी क्षेत्रांचा समावेश झाला.

५. अडथळ्यांना उत्तर दिले कामातून

आर्थिक मर्यादा, विरोध आणि क्षमतेविषयी उपस्थित होणाऱ्या शंकांचा त्यांनी सामना केला. स्वतःला सिद्ध करण्यासाठी सातत्याने काम करणे आणि विश्वास निर्माण करणे यावर भर दिला. ‘गंधर्व नगरी’सारख्या प्रकल्पांपर्यंतचा त्यांचा प्रवास या चिकाटीचे उदाहरण ठरतो.

“रस्त्यात दगड आले, त्यांनी पाया घातला,
जिथे प्रश्न उभे राहिले, तिथे कामातून विश्वास दिला…”

६. स्वतःच्या प्रगतीसोबत सहकाऱ्यांनाही संधी

भोंगाळे यांच्या उद्योगवाटचालीत सहकाऱ्यांच्या प्रगतीला महत्त्वाचे स्थान आहे. त्यांच्या परिचयानुसार, सुरुवातीला दोन ते तीन हजार रुपये मासिक वेतन असलेल्या संस्थेत आज काही सहकारी एक ते दोन लाख रुपयांपर्यंत मासिक वेतन घेतात. सुरुवातीपासून जोडलेले अनेक सहकारी आजही संस्थेसोबत आहेत. ही साथ उद्योगाच्या वाढीइतकीच मोलाची आहे.

७. व्यवसायाचा केंद्रबिंदू—ग्राहकांचा विश्वास

नावीन्यपूर्ण आणि विविध प्रकल्प उभारण्यासोबत ग्राहकांचे समाधान हे यशाचे अंतिम मोजमाप असल्याची त्यांची भूमिका आहे. घर खरेदी करणाऱ्या कुटुंबाच्या अपेक्षा, कामगारांचे श्रम आणि व्यावसायिक व्यवहारातील जबाबदारी यांची जाणीव त्यांच्या विचारांत दिसते.

८. चार साध्या शिकवणींवर आयुष्याची उभारणी

‘खोटं न बोलणे’, ‘सर्वांचं भलं होऊ दे’, ‘सर्वांना मिळू दे’ आणि ‘वाटायला शिकणे’—बालपणी मिळालेल्या या चार शिकवणी त्यांनी जपल्या. वडील आणि मोठ्या भावाकडून मिळालेली वाचनाची सवय त्यांच्या विचारांना दिशा देत राहिली. नव्या उद्योजकांना दिलेला त्यांचा ‘व्यवसायाशी मैत्री करा’ हा सल्ला अभ्यास, वेळ आणि बांधिलकीचे महत्त्व सांगतो.

९. कुटुंब, शिक्षण आणि मातीशी जपलेले नाते

मुलगा योगेश आणि मुली कविता व सरिता यांच्या नावांना विविध उपक्रमांत स्थान देत त्यांनी कुटुंबाला आपल्या कार्याशी जोडले. शिक्षण, कृषी, पाणी आणि पर्यावरण संवर्धनातील रसातून ग्रामीण मातीशी असलेली त्यांची नाळही कायम राहिली.

१०. तरुणांसाठी संदेश—रोजगार निर्माण करणारे व्हा!

“Become a Job Creator, Not a Job Seeker” हा त्यांचा विचार स्वतःच्या वाटचालीतून आकाराला आलेला आहे. कौशल्य मिळवा, अनुभवातून शिका आणि स्वतःसोबत इतरांनाही पुढे जाण्याची संधी द्या—हा संदेश त्यांच्या प्रवासातून तरुणांना मिळतो.

“उंची इमारतींची मोजतील अनेक जण,
माणसांना उभे करण्यातच यशाचे खरे मोल जाण…”

श्री. विनायकराव पंढरीनाथ भोंगाळे यांना वाढदिवसाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा! त्यांच्या हातून उद्योग, शिक्षण आणि रोजगारनिर्मितीचे कार्य अधिक व्यापक होवो, ही सदिच्छा!