रानटी समजल्या जाणाऱ्या या ७ वनस्पतींचे आयुर्वेदात महत्त्व; घरच्या कुंडीतही लावता येतात

Health : शेताच्या बांधावर, रस्त्याच्या कडेला किंवा मोकळ्या जागेत उगवणाऱ्या अनेक वनस्पतींकडे आपण सहज ‘रानटी गवत’ म्हणून पाहतो. मात्र भारतीय पारंपरिक उपचारपद्धती आणि आयुर्वेदात काही वनस्पतींचा विविध कारणांसाठी पारंपरिक वापर केला जातो. विशेष म्हणजे यातील काही वनस्पती घराच्या अंगणात किंवा कुंडीतही सहज वाढवता येतात.

अडुळसा :

अडुळसा ही रस्त्याच्या कडेला किंवा मोकळ्या जागेत सहज आढळणारी वनस्पती आहे. आयुर्वेदिक परंपरेत अडुळशाचा वापर प्रामुख्याने खोकला आणि श्वसनाशी संबंधित तक्रारींसाठी केला जातो. मात्र अडुळशाचा रस किंवा कोणताही अर्क स्वतःहून औषध म्हणून घेण्याआधी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

कडुनिंब :

घराच्या अंगणात, शेताच्या बांधावर आणि रस्त्याच्या कडेला कडुनिंबाची झाडे मोठ्या प्रमाणात आढळतात. पारंपरिक पद्धतींमध्ये कडुनिंबाच्या पाने, साल आणि इतर भागांचा विविध कारणांसाठी वापर केला जातो. त्वचा आणि स्वच्छतेशी संबंधित पारंपरिक उपायांमध्येही कडुनिंबाचा उल्लेख आढळतो.

तुळस :

तुळशीला भारतीय संस्कृतीत धार्मिक महत्त्व असले, तरी पारंपरिक आरोग्यपद्धतीतही तिचा वापर केला जातो. सर्दी, खोकला आणि घशाशी संबंधित तक्रारींसाठी तुळशीच्या पानांचा पारंपरिक वापर केला जातो. जागा कमी असली तरी कुंडीत तुळशीचे रोप सहज लावता येते.

हेही वाचा –  विधान परिषद निवडणुकीत ठाकरेसेनेची एन्ट्री; दोन उमेदवार जाहीर, अमरावतीत काँग्रेसशी थेट लढत

भुईआवळा :

भुईआवळा ही जमिनीलगत वाढणारी छोटी वनस्पती असून पावसाळ्यात किंवा ओलसर ठिकाणी ती दिसून येते. नावात ‘आवळा’ असले तरी ती आवळ्याच्या झाडापेक्षा वेगळी वनस्पती आहे. आयुर्वेदिक परंपरेत भुईआवळ्याचा वापर विशेषतः यकृताशी संबंधित तक्रारींसाठी केला जातो. मात्र कोणत्याही यकृताच्या आजारावर स्वतःहून त्याचा वापर करणे योग्य नाही.

पुनर्नवा :

पुनर्नवा ही शेताच्या परिसरात आणि मोकळ्या जागेत जमिनीलगत पसरत वाढणारी वनस्पती आहे. आयुर्वेदात तिचा वापर शरीरातील द्रवसंतुलन, सूज आणि मूत्रविषयक तक्रारींशी संबंधित पारंपरिक उपचारांमध्ये केला जातो.

ब्राह्मी :

ब्राह्मीची वाढ प्रामुख्याने ओलसर जमीन, पाण्याच्या आसपासची ठिकाणे आणि शेतीच्या परिसरात होते. पारंपरिक आयुर्वेदिक वापरामध्ये ब्राह्मीचा संबंध स्मरणशक्ती आणि मानसिक आरोग्याशी जोडला जातो. मात्र स्मरणशक्ती किंवा मानसिक आरोग्याच्या समस्यांसाठी केवळ वनस्पतीवर अवलंबून राहण्याऐवजी वैद्यकीय सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

आघाडा :

आघाडा ही रस्त्याच्या कडेला, शेताच्या बांधावर आणि मोकळ्या जागेत सहज आढळणारी वनस्पती आहे. ग्रामीण भागात तिचा पारंपरिक वापर विविध कारणांसाठी केला जातो. अपचन, पोटफुगी आणि इतर पचनाशी संबंधित तक्रारींसाठीही तिच्या वापराचा उल्लेख पारंपरिक पद्धतींमध्ये आढळतो.

‘नैसर्गिक’ म्हणजे नेहमीच सुरक्षित असे नाही

औषधी वनस्पती नैसर्गिक असल्या तरी त्या प्रत्येक व्यक्तीसाठी सुरक्षित असतीलच असे नाही. काही वनस्पती किंवा हर्बल उत्पादने औषधांशी परस्परसंवाद करू शकतात. तसेच अनेक वनस्पतींच्या औषधी परिणामांबाबत उपलब्ध वैज्ञानिक पुरावे मर्यादित किंवा अपुरे आहेत. त्यामुळे गंभीर आजारांवर डॉक्टरांनी दिलेल्या उपचारांच्या जागी वनस्पतींचा वापर करू नये. नियमित औषधे घेत असल्यास, गर्भावस्था असल्यास किंवा एखादा दीर्घकालीन आजार असल्यास वनस्पतींचे अर्क, रस किंवा औषधी स्वरूपात सेवन करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा पात्र आयुर्वेद तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे सुरक्षित ठरते.

महाईन्यूज-X वर फॉलो करा : महाईन्यूजला instagram वर फॉलो करा