विशेष लेख । आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचा सन्मान करायला शिकूया : डॉ. वैशाली घोडेकर-लोंढे

“अपने व्यक्तित्व का सम्मान करना सीखो,” हे साईंचं वाक्य वारंवार कानावर पडत होतं आणि मनात घुमत होतं. स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्वाचा सन्मान करायचा म्हणजे नेमकं काय? स्वतःचं कौतुक करत राहायचं, की स्वतःला प्रामाणिकपणे ओळखायचं? विचार करता करता जाणवलं, की या एका वाक्यात आत्मपरीक्षणाची मोठी शिकवण दडलेली आहे.

रोजच्या धावपळीत आपण अनेक माणसांना भेटतो, अनेक कामं करतो आणि अनेक जबाबदाऱ्या पार पाडतो. इतरांच्या स्वभावाबद्दल, वागण्याबद्दल आपली मतंही सहज तयार होतात. पण दिवसातून काही क्षण आपण स्वतःच्या अंतरंगात डोकावतो का? आपल्याला नेमकं काय आनंद देतं, कोणत्या गोष्टी दुखावतात, आपली खरी ताकद कोणती आणि कोणत्या सवयी आपल्याला मागे खेचतात, याचा शांतपणे विचार करतो का?

आपल्या व्यक्तिमत्त्वात गुण आहेत, तसेच अवगुणही आहेत. गुणांची जाणीव ठेवणं आवश्यक आहे; पण त्यांच्यामुळे अहंकार निर्माण होऊ न देणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे. अवगुण ओळखताना स्वतःला कमी लेखण्याची गरज नाही. चूक मान्य करून ती सुधारण्याची तयारी ठेवणं, हाच स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्वाचा खरा सन्मान आहे. आपण कधी उतावळेपणाने बोलतो का? इतरांचं म्हणणं पूर्ण ऐकतो का? आपला वेळ योग्य गोष्टींसाठी वापरतो का? असे प्रश्न स्वतःला विचारण्याचं धैर्य आपल्यात असायला हवं.

प्रत्येक व्यक्तीमध्ये काही ना काही विशेष क्षमता असते. कोणाला माणसं जोडता येतात, कोणाला कठीण प्रसंगात शांत राहता येतं, तर कोणाला आपल्या कामातून इतरांना मदत करता येते. या गुणांकडे दुर्लक्ष केलं, तर त्यांची वाढ खुंटते. रोपट्याला खतपाणी आणि नियमित सिंचन मिळालं की त्याचा वटवृक्ष होऊ शकतो. त्याचप्रमाणे आपल्यातील चांगल्या गुणांनाही प्रयत्न, सातत्य आणि योग्य संधीची जोड द्यावी लागते.

मात्र कधी कधी आपण आपली ऊर्जा चुकीच्या गोष्टींमध्ये खर्च करतो. प्रतिकूल परिस्थितीवर सतत दोष टाकणं, वाईट संगतीत रमणं, वेळ वाया घालवणाऱ्या सवयींना बळी पडणं किंवा दुसऱ्याला कमी दाखवून स्वतः मोठं होण्याचा प्रयत्न करणं—या गोष्टी नकळत आपल्या व्यक्तिमत्त्वावर परिणाम करतात. दुसऱ्याचा मानसन्मान हिरावून घेऊन आपला सन्मान वाढत नाही. उलट, इतरांशी आदराने वागल्यावर आपल्यातील चांगुलपणालाही अधिक अर्थ प्राप्त होतो.

आपलं वेगळेपण जपायला हवं; पण त्याला सामंजस्याची जोडही हवी. प्रामाणिकपणा आपल्याला विश्वासार्ह बनवतो, समजूतदारपणा नाती टिकवतो आणि कणव व माया आपल्याला माणसांशी जोडतात. हे गुण आपल्या कृतीतून दिसू लागले, की व्यक्तिमत्त्व खऱ्या अर्थाने खुलतं. त्यासाठी कोणाचं अनुकरण करण्याची आवश्यकता नसते. आपल्यात जे चांगलं आहे ते वाढवणं आणि जे बदलायला हवं त्यावर काम करणं पुरेसं असतं.

आत्मपरीक्षण हा एका दिवसाचा उपक्रम नाही. रोजच्या एखाद्या प्रसंगात आपण कसं वागलो, कोणाला दुखावलं का, कुठे अधिक चांगलं वागता आलं असतं, असा साधा विचारही बदलाची सुरुवात करू शकतो. स्वतःशी प्रामाणिक संवाद साधला, की आपली ओळख अधिक स्पष्ट होत जाते. आणि स्वतःला नीट ओळखू लागलो, की स्वतःचा सन्मान करणंही शिकतो.
म्हणून थोडा वेळ थांबूया. बाहेरच्या जगाकडे पाहताना एकदा स्वतःच्या अंतरंगातही डोकावूया. आपल्या गुणांना जोपासूया, अवगुण सुधारूया आणि इतरांच्या सन्मानाची जाणीव ठेवून आपलं वेगळेपण खुलवूया.

पहा डोकावून—आपल्याच अंतरंगात.

– डॉ. वैशाली घोडेकर-लोंढे
मा. महापौर, नगरसेविका
जनशील हॉस्पिटल, नेहरूनगर, पिंपरी, पुणे. 

महाईन्यूज-X वर फॉलो करा : महाईन्यूजला instagram वर फॉलो करा