इराणचा मोठा निर्णय! होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा बंद; अमेरिका-इराण करारालाही धक्का

Strait of Hormuz | दक्षिण लेबनॉनमध्ये इस्रायलकडून सुरू असलेले सततचे हल्ले आणि शांतता करारातील अटींचे सातत्याने होणारे उल्लंघन या पार्श्वभूमीवर इराणच्या संयुक्त लष्करी कमांडने शनिवारी एक अत्यंत मोठा निर्णय घेतला आहे. इराणने जागतिक व्यापारासाठी आणि तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची असलेली ‘होर्मुझची सामुद्रधुनी’ पुन्हा बंद करण्याची घोषणा केली आहे. इराणच्या या पावलामुळे जागतिक इंधनपुरवठ्यावर पुन्हा एकदा विपरीत परिणाम होण्याची तीव्र शक्यता निर्माण झाली आहे.

जलमार्ग बंद आणि सुरक्षेचा इशारा

अमेरिका आणि इराण दरम्यान झालेल्या शांतता करारानंतर याच आठवड्याच्या सुरुवातीला हा जलमार्ग पुन्हा खुला करण्यात आला होता. यामुळे गेल्या अनेक महिन्यांच्या व्यत्ययानंतर कच्च्या तेलाची आणि इतर व्यापारी जहाजांची वाहतूक पूर्ववत सुरू झाली होती. मात्र, लेबनॉनमध्ये इस्रायल आणि हेजबोला यांच्यातील शस्त्रसंधी मोडीत निघताच इराणने अवघ्या काही दिवसांतच हा मार्ग पुन्हा रोखला आहे.

हेही वाचा

गृहमंत्री अमित शाह यांच्या हस्ते इचलकरंजी जनता सहकारी बँकेच्या नूतन इमारतीचे उद्घाटन

इराणच्या सरकारी दूरचित्रवाणीवर प्रसारित झालेल्या लष्करी निवेदनानुसार, वॉशिंग्टनने केलेला स्पष्ट विश्वासघात, करारातील पहिल्या कलमाची अंमलबजावणी करण्यात आलेले अपयश आणि लेबनॉनमधील युद्धबंदीचे इस्रायलने केलेले उल्लंघन यामुळे ही सामुद्रधुनी बंद करण्यात आली आहे. इराणने स्पष्ट केले आहे की ही बंदी म्हणजे केवळ पहिले पाऊल असून, इस्रायली आक्रमण असेच सुरू राहिले तर यापुढील रणनीतीनुसार आणखी कठोर पावले उचलली जातील. दरम्यान, इराणच्या ‘इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कोर’ने आंतरराष्ट्रीय जहाजांना होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ न जाण्याचा इशारा दिला असून, तेथे त्यांच्या सुरक्षेला मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो असे म्हटले आहे.

अमेरिका-इराण अंतरिम कराराला मोठा धक्का?

इराणच्या या आक्रमक पवित्र्यामुळे केवळ लेबनॉनमधील संघर्षच वाढला नसून, याच आठवड्यात जाहीर झालेल्या अमेरिका-इराण अंतरिम करारालाही मोठा धक्का बसण्याची शक्यता आहे. या करारामध्ये पश्चिम आशियातील युद्धविराम, लेबनॉनमधील लष्करी कारवायांची समाप्ती आणि इराणच्या अणुकार्यक्रमावर पुन्हा चर्चा सुरू करणे हे प्रमुख मुद्दे होते. मात्र, जमिनीवरील परिस्थिती पाहता आता या कराराची अंमलबजावणी करणे अत्यंत कठीण झाले आहे.

पुढील आठवड्यात वॉशिंग्टनमध्ये चर्चा; मात्र अनिश्चितता कायम

लेबनॉन सरकार आणि इस्रायल यांच्यात अमेरिकेच्या मध्यस्थीने पुढील आठवड्यात वॉशिंग्टनमध्ये चर्चेची नवी फेरी होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. मात्र, होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्याने आणि दोन्ही बाजूंमधील तणाव शिगेला पोहोचल्यामुळे ही शस्त्रसंधी टिकेल का आणि जागतिक बाजारपेठेतील इंधनाचे संकट कसे सुटणार, याबाबत सध्या तरी मोठी अनिश्चितता कायम आहे.