पिंपरी-चिंचवडकरांची ‘‘कचरा कोंडी’’ । दुर्घटना झाली… दीड महिना उलटूनही मोशी डेपोतील कचरा प्रक्रिया ठप्पच!

पिंपरी-चिंचवड । विशेष प्रतिनिधी । मोशी कचरा डेपोतील ‘वेस्ट टू एनर्जी’ प्रकल्पाच्या इमारतीवर कचऱ्याचा डोंगर कोसळून ९ कामगारांचा बळी घेणाऱ्या भीषण दुर्घटनेला दीड महिना उलटला, तरी डेपोतील कचरा प्रक्रिया अद्याप पूर्णपणे ठप्पच आहे. दुसरीकडे, शहरातील दहा क्षेत्रीय कार्यालयांतून रोज हजारो टन कचरा डेपोत येतच असल्याने प्रक्रियेविना कचऱ्याचे ढीग वाढत असून पिंपरी-चिंचवडवर ‘कचरा कोंडी’चे सावट गडद होत चालले आहे.

काय घडली होती दुर्घटना?

८ जुलै २०२६ रोजी दुपारी सुमारे दीड वाजता मुसळधार पावसामुळे मोशी डेपोतील कचऱ्याचा प्रचंड मोठा डोंगर वेस्ट टू एनर्जी प्रकल्पाच्या तीन मजली प्रशासकीय इमारतीवर कोसळला. क्षणार्धात इमारत जमीनदोस्त झाली आणि तब्बल २३ कर्मचारी ढिगाऱ्याखाली अडकले. सुमारे ८१ तास चाललेल्या शोध व बचावमोहिमेनंतर १४ जणांना जिवंत बाहेर काढण्यात यश आले, मात्र ९ कामगारांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला.

चौकशीत ही इमारत अंशतः अनधिकृत असल्याचे व पावसाळ्यापूर्वी आवश्यक सुरक्षा उपाययोजना न झाल्याचेही समोर आले. या प्रकरणी संबंधित कंपनीच्या प्रकल्प प्रमुखाविरोधात सदोष मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल झाला असून, महापालिकेच्या दोन वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना निलंबितही करण्यात आले आहे.

प्रक्रिया अजूनही बंद, सप्टेंबरमध्ये आशा

दुर्घटनेनंतर डेपोत कचरा टाकणेच नव्हे, तर वेस्ट टू एनर्जी प्रकल्पातील प्रक्रियाही पूर्णतः थांबवण्यात आली. सद्यस्थितीत येणारा कचरा फक्त वर्गीकरण करून तात्पुरता साठवला जात आहे; प्रकल्प सप्टेंबर महिन्याच्या मध्यापर्यंत पुन्हा सुरू होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. दरम्यान, डेपो परिसरातील जुन्या कचऱ्याच्या डोंगरावर बायोमायनिंगद्वारे प्रक्रिया करण्यासाठी महापालिकेला अतिरिक्त निधीही मंजूर झाला आहे, मात्र त्याचा वेग संथ असल्याची टीका होत आहे.

प्रक्रिया बंद असल्याचा थेट परिणाम शहरातील कचरा संकलन व्यवस्थेवर झाला असून, अनेक क्षेत्रीय कार्यालयांच्या हद्दीत कचरा तात्पुरता साठवला जात आहे. मुख्य रॅम्पची क्षमता संपल्याने काही ठिकाणी मोकळ्या भूखंडांवरही कचरा टाकला जात असल्याच्या तक्रारी असून, परिसरात दुर्गंधीमुळे नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात आल्याचे विरोधकांचे म्हणणे आहे.

काल डेपोत १,०४८ टन कचऱ्याची आवक

दुर्घटनेनंतर दीड महिना उलटूनही कचरा संकलनाचा वेग मात्र मंदावलेला नाही. आज, २० ऑगस्ट रोजीच्या डेपो वजनकाट्याच्या नोंदींनुसार, शहरातील दहा क्षेत्रीय कार्यालयांतून १६४ फेऱ्यांमधून तब्बल १,०४८.३७ टन कचरा डेपोत दाखल झाला. यापैकी सर्वाधिक भार ‘जे’ क्षेत्रीय कार्यालयाने उचलला — ३१ फेऱ्यांतून २३१.७३ टन — तर ‘सी’ आणि ‘ई’ क्षेत्रीय कार्यालयांतूनही प्रत्येकी सव्वाशेच्या आसपास टन कचरा आला.

कचरा वाहतुकीची जबाबदारी सांभाळणाऱ्या एजी एन्व्हायरो व बीव्हीजी या दोन एजन्सींनी मिळून हा भार उचलला — एजी एन्व्हायरोने ५४२ टन, तर बीव्हीजीने ५०६ टन कचरा आणला. यातील मोठा वाटा कॉम्पॅक्टर वाहनांचा (सुमारे ८३० टन) राहिला.

प्रक्रिया प्रकल्प बंद असतानाही रोज सरासरी हजार टनांहून अधिक कचऱ्याची आवक सुरूच असल्याने डेपोवरील ताण दिवसागणिक वाढत असल्याचे स्पष्ट होते. वेस्ट टू एनर्जी प्रकल्प प्रत्यक्षात सुरू होईपर्यंत, आणि तोपर्यंत साचणाऱ्या कचऱ्याचे नियोजन कसे केले जाते, यावरच शहरातील ही कचरा कोंडी किती लवकर सुटते हे अवलंबून राहणार आहे.

दि.२० ऑगस्ट २०२६ रोजीच्या मोशी डेपोच्या नोंदींमधील “कचरा गोळा केलेल्या प्रभागाचे नंबर” या रकान्यानुसार प्रभागनिहाय आकडेवारी खालीलप्रमाणे (काही वाहनांनी एकाच फेरीत दोन-तीन प्रभागांतून कचरा उचलला आहे; अशा फेऱ्यांचे वजन संबंधित प्रभागांमध्ये समान वाटले आहे):

प्रभाग क्र. | फेऱ्यांतील सहभाग | कचरा (टन)
1 | 8 | 27.91
2 | 14 | 110.11
3 | 17 | 93.59
4 | 7 | 19.86
5 | 4 | 11.48
6 | 4 | 30.41
7 | 2 | 14.59
8 | 10 | 36.95
9 | 4 | 17.82
10 | 2 | 13.61
11 | 10 | 37.36
12 | 11 | 27.82
13 | 2 | 2.31
14 | 5 | 24.25
15 | 3 | 8.64
16 | 9 | 68.42
17 | 4 | 25.73
18 | 1 | 3.24
19 | 5 | 24.22
20 | 7 | 41.68
21 | 4 | 21.44
22 | 2 | 9.85
23 | 6 | 56.77
24 | 2 | 15.62
25 | 13 | 94.28
26 | 10 | 69.03
27 | 1 | 6.92
28 | 4 | 38.88
29 | 2 | 5.62
30 | 7 | 29.21
31 | 8 | 34.98
32 | 7 | 25.79
एकूण | | १,०४८.३७