केळी इतकेच त्याच्या पानांचेही महत्त्व… ‘हे’ आश्चर्यकारक फायदे वाचून तुम्हीही व्हाल थक्क!

Health : केळीच्या पानावर जेवण करण्याची परंपरा भारतात हजारो वर्षांपासून आहे. आज आधुनिक डिस्पोजेबल प्लेट्स, स्टील, काच किंवा प्लास्टिकच्या भांड्यांचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होत असला, तरी केळीच्या पानावर जेवण्यामागे आरोग्यासह पर्यावरण, संस्कृती आणि विज्ञान यांचा सुंदर संगम दिसून येतो. त्यामुळेच अनेक धार्मिक विधी तसेच लग्न समारंभ, सण आणि पारंपरिक मेजवान्यांमध्ये अजूनही केळी इतकाच त्याच्या पानांचा मान कायम असल्याचे दिसून येते.

केळीचे पान हे नैसर्गिकरित्या मोठे, मजबूत आणि जलरोधक असते. त्यामुळे त्यावर सहजपणे विविध खाद्य पदार्थ वाढता येतात. विशेष म्हणजे गरम अन्न वाढल्यावर केळीच्या पानातून एक हलका नैसर्गिक सुगंध बाहेर पडतो. हा सुगंध अन्नाची चव आणि जेवणाचा अनुभव अधिक आनंददायी बनवतो. अनेकांना केळीच्या पानावर वाढलेले साधे जेवणही अधिक स्वादिष्ट वाटते. आरोग्याच्या दृष्टीने पाहिले तर केळीच्या पानात पॉलीफेनॉल्स नावाचे नैसर्गिक अँटिऑक्सिडंट्स असतात, असे सांगितले जाते. आणि सदरचे घटक शरीरासाठी उपयुक्त मानले जातात. गरम भात, आमटी किंवा इतर पदार्थ पानावर वाढल्यावर पॉलीफेनॉल्सचा अतिशय सूक्ष्म प्रमाणात अन्नाशी संपर्क होतो. अँटिऑक्सिडंट्स शरीरातील हानिकारक मुक्त रॅडिकल्स कमी करण्यास मदत करतात, असे मानले जाते. जरी यावर अजून अधिक संशोधनाची गरज असली, तरी पारंपरिक वैद्यक आणि आयुर्वेदात याचा सकारात्मक उल्लेख आढळतो.

हेही वाचा – रिलीजपूर्वीच ‘पेड्डी’ची बॉक्स ऑफिसवर दमदार एन्ट्री; अॅडव्हान्स बुकिंगमधून कोट्यवधींची कमाई

पूर्वीच्या काळात लोकांना प्लास्टिक किंवा रासायनिक कोटिंग असलेल्या भांड्यांचा धोका नव्हता. केळीचे पान पूर्णपणे नैसर्गिक असल्यामुळे त्यातून कोणतेही हानिकारक रसायने अन्नात मिसळण्याचा प्रश्न राहत नव्हता. आजकाल गरम अन्न प्लास्टिकच्या प्लेटमध्ये खाल्ल्याने काही घातक रसायने अन्नात मिसळू शकतात, अशी चिंता व्यक्त केली जाते. त्या तुलनेत केळीचे पान अधिक सुरक्षित पर्याय मानला जातो. स्वच्छतेच्या दृष्टीनेही केळीचे पान उपयुक्त असते. सामान्यतः केळीचे पान वापरण्यापूर्वी पाण्याने धुतले जाते आणि एकदाच वापरण्यात येते. त्यामुळे पुन्हा पुन्हा वापरल्या जाणाऱ्या भांड्यांमधून होणारा संसर्ग कमी होण्याची शक्यता असते. ग्रामीण भागातील पारंपरिक भोजन व्यवस्थेत हे विशेष महत्त्वाचे मानले जाते. पर्यावरणासाठीही केळीचे पान अत्यंत फायदेशीर आहे. प्लास्टिक प्लेट्स, थर्माकोल किंवा डिस्पोजेबल वस्तूंचा कचरा मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण निर्माण करतो. त्याच्या उलट, केळीचे पान सहज कुजते आणि जमिनीत मिसळते.

आज जगभरात पर्यावरणपूरक जीवनशैलीला महत्त्व दिले जात असताना आपल्या जुन्या परंपरांचे महत्त्व पुन्हा अधोरेखित होत आहे. सांस्कृतिक दृष्टिकोनातूनही केळीच्या पानावर जेवणाला विशेष स्थान प्राप्त झाले आहे. भारतीय संस्कृतीत अन्नाला पूर्णब्रह्म मानले जाते. सण-समारंभात केळीच्या पानावर वाढलेले जेवण हे आदर, समृद्धी आणि शुभत्वाचे प्रतीक समजले जाते. दक्षिण भारतात तर पानाची दिशा, पदार्थ मांडण्याची पद्धत आणि वाढण्याची क्रमवार परंपरा देखील ठरलेली असते. महाराष्ट्रातही अनेक ठिकाणी मुंज, लग्न समारंभ किंवा धार्मिक कार्यक्रमात केळीच्या पानावरच भोजन दिले जाते. मानसिकदृष्ट्याही याचा परिणाम दिसून येतो. जमिनीवर बसून शांतपणे केळीच्या पानावर वाढलेले अन्न खाणे यामुळे मन अधिक एकाग्र होते. अशा पद्धतीने जेवताना लोक घाई कमी करतात. जेवणाचा पुरेपुर आस्वाद घेतात. त्यामुळे पचन प्रक्रियेलाही मदत होते.

तथापि, काही गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे. जेवणावळीसाठी वापरले जाणारे केळीचे पान स्वच्छ असावे. त्यावर कीटकनाशकांचे अंश नसावेत आणि खराब किंवा कुजलेले पान वापरू नये. तसेच केळीच्या पानावर जेवल्याने सर्व रोग दूर होतात किंवा चमत्कारिक आरोग्य लाभ होतात असे सर्रास मानणे देखील योग्य नाही. केळीचे पान प्रामुख्याने नैसर्गिक, स्वच्छ आणि पर्यावरणपूरक जीवनशैलीचा एक भाग आहे. जळगाव जिल्ह्यात तर लग्न समारंभ तसेच इतर खास कार्यक्रमानिमित्त आयोजित जेवणावळींसाठी वर्षभर बाजारात केळीची पाने पुरविणाऱ्यांची साखळी आहे. त्या माध्यमातून अनेक मजुरांना रोजगार उपलब्ध होत असतो.