गणेश चतुर्थीचे सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व

पुणे । महाईन्यूज । विशेष प्रतिनिधी ।

गणेश चतुर्थी, अन्यथा विनायक चतुर्थी म्हणतात, एक लोकप्रिय हिंदू सण आहे. हे अत्यंत आदरणीय कैलाश पर्वतावरून पृथ्वीवर गणपतीचा उदय साजरा करतो. त्यांच्याबरोबर त्यांची परमपूज्य देवी माता, पार्वती/गौरी देखील होती. दैनंदिन याचिकांमधून योगदान आणि प्रसाद, जे पंडालपासून स्थानिक क्षेत्रासाठी नियुक्त केले जातात, मिठाई समाविष्ट करतात, उदाहरणार्थ, मोदका, कारण हे गणपतीचे सर्वोच्च निवड म्हणून स्वीकारले जाते.

उत्सव सुरू झाल्यानंतर 10 व्या दिवशी बंद होतो जेव्हा प्रतीक सार्वजनिक परेडमध्ये संगीत आणि पठण एकत्र केले जाते, नंतर, त्या वेळी, जवळच्या जलमार्गाने ओढ्या किंवा महासागरासारखे भिजलेले असते. एकट्या मुंबईत जवळपास 150,000 शिल्पे दरवर्षी बुडतात. तेथून घाणीचे चिन्ह तुटते आणि कैलाश पर्वतावर पार्वती आणि शिवाकडे परत जाण्यासाठी गणेश स्वीकारला जातो. उत्सव नवीन सुरवातीचा देव म्हणून गणपतीची स्तुती करतो. हुशारी आणि ज्ञानाची दैवी शक्ती म्हणून सर्व अडथळे दूर करणारा म्हणूनही त्याची प्रशंसा केली जाते आणि संपूर्ण भारतात, विशेषत: महाराष्ट्र, कर्नाटक, राजस्थान यासारख्या राज्यांमध्ये त्याची दखल घेतली जाते.

गणेश चतुर्थी उत्सवाचा उदय
तथापि, जुन्या शैलीतील गणपतीचा प्रकार न सांगता, igग्वेदाने दोन वेगवेगळ्या श्लोकांमध्ये गणपतीचा उल्लेख केला आहे. हा गणपतीचा सर्वात प्राचीन उल्लेख मानला जातो. हे twiceग्वेदात दोनदा दिसून येते. हे दोन्ही श्लोक ज्येष्ठांमध्ये अन्नाचे व्यवस्थापन करणे आणि कंज्युअरिंगचे शासक असणे सुचवतात ”, तर मंडला 10 मधील श्लोक व्यक्त करतो की गणपतीशिवाय“ तुमच्याशिवाय फारसे किंवा फार अंतर नाही ”, मायकेलच्या म्हणण्यानुसार. असे असले तरी, हे संशयास्पद आहे की वैदिक अभिव्यक्ती गणपती, ज्याला खऱ्या अर्थाने “होर्ड्सचा पहारेकरी” असे सूचित केले जाते, ज्याचा उल्लेख गणेशाच्या कालावधीसाठी स्पष्टपणे केला जातो. पुरातन पुराणांमध्ये गणेश “सिद्धीची दैवी शक्ती, निवारक दूर करणारा” म्हणून दर्शवतो. भूतकाळातील साहित्यिक भाषांतरे, पुरातत्त्व आणि एपिग्राफिक पुरावा असा प्रस्ताव करतात की गणेश सुप्रसिद्ध झाला आहे, इ.स.च्या आठव्या शतकापूर्वी आवडला होता आणि त्याची विविध चित्रे सातव्या शतकापर्यंत किंवा त्यापूर्वी ओळखली जाऊ शकतात.

हिंदू संस्कृतीत गणेश चतुर्थीचा उत्सव
गणेश चतुर्थी कधी (किंवा कशी) पहिल्यांदा लक्षात आली हे अस्पष्ट असले तरीही. असे असूनही, उत्सव शिवाजी महारांच्या काळापासून पुण्यात मुक्तपणे साजरा केला जातो. अठराव्या शतकातील पेशवे शासक गणेशाचे चाहते होते आणि त्यांनी भाद्रपदच्या दीर्घकाळात त्यांची राजधानी पुणे येथे सार्वजनिक गणेशोत्सव सुरू केला. ब्रिटीश राज्याच्या सुरूवातीनंतर, गणेश उत्सव राज्य समर्थन गमावला आणि त्याचे पुनर्स्थापना होईपर्यंत महाराष्ट्रातील खाजगी कौटुंबिक उत्सवात बदलले भारतीय राजकीय असंतुष्ट आणि समाजसुधारक लोकमान्य टिळक.

कौर सारख्या इतरांनी सूचित केल्याप्रमाणे, उत्सव १ 1892 1893२ मध्ये नंतर सार्वजनिक कार्यक्रमामध्ये बदलला, जेव्हा भाऊसाहेब लक्ष्मण जावळे (अन्यथा भाऊ रंगारी म्हणतात) यांनी पुण्यात पहिले सार्वजनिक (सार्वजनिक) गणेश चिन्ह सादर केले. XNUMX मध्ये, भारतीय राजकीय असंतुष्ट लोकमान्य टिळकांनी त्यांच्या पेपर, केसरी मध्ये सार्वजनिक गणेश उत्सवाच्या सणाचे कौतुक केले आणि वार्षिक स्वदेशी उत्सव मोठ्या, कार्यक्षम सार्वजनिक प्रसंगी पाठवण्याचा प्रयत्न केला. टिळकांनी गणेशाचे आकर्षण “सर्वांसाठी देव” म्हणून मानले आणि रॉबर्ट ब्राऊनच्या मते, त्यांनी गणेशला “ब्राह्मण आणि ब्राह्मणेतरांमधील समस्येवर” मात करणारा देव म्हणून निवडले.