तुरुंगातही शिक्षण उपयोगी, पदवीने महाराष्ट्रातील १४५ कैद्यांचे जीवन बदलले,

Mahaenews A link to your homepage with your site title as anchor text
मुंबईः महाराष्ट्राच्या कोल्हापूर मध्यवर्ती कारागृहातील एका कैद्याला सामान्य माफीव्यतिरिक्त शिक्षणासाठी ९० दिवसांची विशेष सूट मिळाल्यानंतर गेल्या वर्षी सुटका करण्यात आली होती. तुरुंगात असताना त्यांनी कोल्हापूरच्या शिवाजी विद्यापीठातून एम.ए., देवानंद आणि विजय यांनी नागपूर मध्यवर्ती कारागृहात बी.ए.चा अभ्यासक्रम सुरू केला तेव्हा त्यांची वयाची तिशी होती. हत्येचा गुन्हा सिद्ध झाल्यानंतर त्याला जन्मठेपेची शिक्षा सुनावण्यात आली होती. परंतु 2020 मध्ये, त्यांच्या पदवी प्राप्त केल्यानंतर, दोघांनाही 90 दिवसांची विशेष सूट मिळाली, याचा अर्थ त्यांची शिक्षा कमी करण्यात आली. प्रेरित होऊन, त्याने तुरुंगात पदव्युत्तर शिक्षण सुरू केले, जिथे तो एका दशकाहून अधिक काळ बंदिस्त होता. या वर्षाच्या सुरुवातीला त्यांना एमएचा अभ्यासक्रम पूर्ण करण्यासाठी ९० दिवसांचा कालावधी देण्यात आला होता.

90 दिवसांपूर्वी सुटलेले दोन्ही कैदी, महाराष्ट्रातील नऊ तुरुंगांतील 145 कैद्यांपैकी आहेत ज्यांना 2019 ते जून 2023 दरम्यान SSC/HSC, पदवी किंवा पदव्युत्तर कार्यक्रम पूर्ण करण्यासाठी विशेष सूट मिळाली आहे. अंडरट्रायल आणि दोषी गुन्हेगार तुरुंगात वेळ घालवू शकतात, परंतु केवळ दोषी ठरलेले गुन्हेगार कार्यक्रम पूर्ण झाल्यावर माफीसाठी पात्र आहेत. महाराष्ट्रातील एकूण 10 कारागृहांमध्ये अभ्यास केंद्रे कार्यरत आहेत.

कैद्यांसाठी तुरुंगात अभ्यास करण्याचे हे फायदे आहेत
तुरुंग अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की, तुरुंगात शिक्षण घेतल्याने कैद्यांना त्यांच्या कारावासात अनेकदा उद्देशाची जाणीव होते. कारागृहातील एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले की, काही कैदी तरुण वयात तुरुंगात जातात आणि सहज शिक्षण घेण्याची संधी साधतात. इतर लोक त्यांच्या सुटकेनंतर रोजगाराच्या चांगल्या संधी शोधण्याच्या आशेने अभ्यासक्रम घेऊ शकतात. जन्मठेपेची शिक्षा भोगत असलेल्या लोकांसाठी, शिक्षण त्यांना दीर्घ कालावधीच्या कारावासाच्या कठोर वास्तवाचा सामना करण्यास मदत करते.

एमबीए आणि पीएचडीही करत आहे
अतिरिक्त डीजीपी अमिताभ गुप्ता म्हणाले की, शिक्षणामुळे कैद्यांना तुरुंगातून सुटल्यानंतर चांगले जीवन जगण्याची संधी मिळते आणि त्यांचे पुनर्वसन आणि पुन्हा समाजात सामील होण्याची संधी मिळते. महाराष्ट्रात 60 तुरुंग आहेत. महाराष्ट्र कारागृह (मोर्टिफिकेशन सिस्टम) नियम, 1962 मध्ये नमूद केलेल्या अटींनुसार दोषीला शिक्षा माफी मिळू शकते. कारागृह विभागाने ऑक्टोबर 2019 मध्ये जारी केलेल्या परिपत्रकात म्हटले आहे की, तुरुंगात असताना ज्या दोषींनी 10 वी/12 वी, पदवी, पदव्युत्तर, तत्वज्ञानात मास्टर्स किंवा पीएचडी पूर्ण केली आहे. त्यांना प्रत्येक कोर्ससाठी 90 दिवसांची विशेष सूट दिली जाते. परिपत्रकात म्हटले आहे की विशेष पोलिस महानिरीक्षक किंवा पोलिस उपमहानिरीक्षक तुरुंगात असताना प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम पूर्ण करण्यासाठी दोषींना 60 दिवसांची विशेष सूट देऊ शकतात.

यापूर्वीही सवलत देण्यात आली होती
तुरुंग विभागाच्या आकडेवारीनुसार, 2019 ते जून 2023 या कालावधीत नागपूर मध्यवर्ती कारागृहातील 61 कैद्यांना सूट मिळाली, ही राज्यातील सर्व तुरुंगांमध्ये सर्वाधिक संख्या आहे. नागपूर कारागृहात नुकत्याच झालेल्या पोस्ट ग्रॅज्युएटमध्ये एका महिलेचाही समावेश आहे, ज्याला तिच्या पतीसह हत्येचा आरोप आहे. पतीला सोडण्यात आले आहे. पदवी मिळाल्याने त्याच्या शिक्षेचा कालावधी तीन महिन्यांनी कमी होईल.

ठाण्यातील कैदी सर्वाधिक अभ्यास करतात
अभ्यास केंद्रांवर, कैदी इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठ किंवा यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठाद्वारे चालवल्या जाणार्‍या अभ्यासक्रमांसाठी नावनोंदणी करू शकतात आणि त्यांना अभ्यासक्रमाचे साहित्य पुरवले जाते. विद्यार्थ्यांच्या शंकांचे निरसन करण्यासाठी आणि मार्गदर्शन करण्यासाठी कारागृहात नियुक्त शिक्षक आहे. तुरुंगातच परीक्षा घेतल्या जातात. एका शिक्षकाने स्पष्ट केले की जर एखादा कैदी योग्य पात्र असेल आणि त्याच्याकडे व्यावसायिक पदवी असेल, तर आम्ही त्यांना अभ्यासक्रम सामग्रीसह विद्यार्थ्यांना मदत करण्यास प्रोत्साहित करतो. 2014 ते 2022 दरम्यान, 2,200 हून अधिक कैद्यांनी कारागृहात असताना विविध अभ्यासक्रम पूर्ण केले. ठाणे मध्यवर्ती कारागृहाच्या अभ्यास केंद्राने या कालावधीत सर्वाधिक (516 कैदी) यश संपादन केले आहे.

कैद्यांचे आवडते विषय
बहुतेक कैदी समाजशास्त्र, राज्यशास्त्र, हिंदी किंवा मराठी या विषयात बीए आणि एमएची निवड करतात. नागपूर मध्यवर्ती कारागृहातील कैदी अन्न आणि पोषण, नर्सिंग सहाय्यक आणि पोषण आणि बाल संगोपन यांसारख्या विषयांमधील सहा महिन्यांच्या प्रमाणपत्र अभ्यासक्रमांची निवड करत आहेत. कारागृह उपअधीक्षक दीपा आगे म्हणाल्या की, फार पूर्वी एका कैद्याने येथे एमबीए पूर्ण केले होते.